28.  DURRA CHAWNGTHU  LEH  A  HLATE                                             B. Lalthangliana

A HLA phuahte avang chauh pawha Zofate hriatreng hlawh tur Durra Chawngthu hi kum 1900 khan Lunglei Hrangchalkawn bul Zopuiah a piang a. A pa chu Chawnkhalha a ni a, a nu chu Dochani a ni. A naupan laiin a chum hle na a, a hang viau mai a. Chu vangin ‘Durhanga’ tiin an ko fiam thin a. A hming tak chu ‘Hrangthuama’ a ni a. Mahse a hming tak hi “Durra” tih hian a lan hma hle a, a lo pu hlen ta nghe nghe.        

            Kum 1917 khan Serkawn atangin Middle English a zir zo va, zir zawm turin 1920 vel khan Shillong a pan a. Kum 1923 khan Government High School, Shillong atangin Matric chu First Division-ah a passed a. Subject tih that fal bik a neilo na a, subject pathuma Letters mark hmu candidate pakhat aiin a mark hmuh belhkhawm chu a tam zawk a, Merit Scholarship pawh a dawng pha a.                                          

            Hetia Shillong-a High School a kai lai hian, tum khat chu Khasi zirlaiho inthlahnaah an va tel ve a. Kristian hla tha tak mai hi an sa a. Chu hla chu Durra chuan tha a ti hle a. Hostel a thlen hnuin a  letling ta a ni.                                         

            Durra chuan Cotton College, Gauhati-ah a zir zawm a, 1925 khan I.Sc. chu First Division-ah bawk a passed a. Mizo zinga I.Sc. zo hmasa ber a ni. A dawttute chu, 1928-ah Aithulha, 1937-ah Lalmawia leh 1938-ah Zairema te an ni.               

            Heng hnu hian Bengal Engineering College, Sibpur, Calcutta bulah B.E.(Civil) a zir zawm nghal a. Zofate zinga B.E. zir hmasa ber a ni nghe nghe a. Mahse zir zo lovin a chhuahsan a. Mizoramah lo haw in sawrkar hnaah a lut a. Sawrkar hna a thawh chhung hian harsatna a tawk tam hle a, a kawng pawh a bumboh hle. Mahse rinawm takin a thawk zel a, Kum 1960 khan SDO (PWD) niin a pension a. Lunglei Rahsi venga ama in lumah hahdam takin a hahchawl ta a ni.                                      

            Kum 1929 khan nupui atan Sailochhingi a nei a. Fapa panga a nei a, sawrkar hna lian tak tak an thawk hlawm. Tin, 1953-ah Kohhran Upaa nemngheh a ni a. Rawngbawltu rinawm tak a ni. Kum 1988 April thla bul lam thleng kha chuan a kum ngaihtuah chuan a hriselna a la tha hle a. A hla phuah pakhat phei chu tarmit vuah lovin min ziahsak a. Mahse April thla tawp lamah a pum a na a, a ruh lai te pawh a awm a. Hmun  hranga a fate pawh an chah khawm hial a. Mahse a that leh deuh avangin hlim takin a chenna khuaah an haw leh dial a. Tichuan a zual leh deuh ta thut a, ni 25 May 1988 khan rinawm taka a rawng a lo bawl thin a Lalpa hnenah a haw ta a ni.

            Ni 26 May 1988 khan a vuina inkhawm chu Lunglei rahsi veng biak inah urhsun taka neih a ni a. Rev. Dr. C.L. Hmingan khun takin a hruai a. Mipui an tam hle. Tichuan thlanmual atanga Zofate hnena thusawi kumkhua turin Lunglei mipui tam takin an lo thlah liam ta a.     Engineering College, Sibpore-a a awm laiin, a thianpa Saipawla chu a nuin a thihsan hlauh mai a. A thianpa tan chuan “Ka Nu Thlan” tih hla a phuah a. He hlaah hian Durra hian Sap hla phuahthiamte tih dan zuiin a tlar tawp lam rik dan inang (rhyme) turin a ngaihtuah deuh tih a lang a. A hla pum hian chutiang chu a keng vek lo na a, chung hla tlar te chu a inkaihhnawih mawi hle hlawm a ni.         

            Durra hian hla lam chauh ni lovin, thu ziak leh lehlin lamah te pawh a inhmang hle. A kutkawih engzat nge tel tih kan hre thei chiah tawh lo na a, Esopa thawnthu fing Buah hian a lehlin a tel ngei tih Thuhmahruai atangin kan hre thei a. A hnuhma chin hre thei ila a tha khawp mai.                                                                

            Hla uar hnama insawi thin Mizote hla zingah hian, thlur lian leh pawimawh tak pakhat chu “Lengzem hla” (Love Song) a ni a. Hetiang hian chi thum ang deuhin thliar ta ila, zir a awl deuh awm e.

(a)Kaihlek hlate :                                                                             

Hei hi Kohhran hovin Pathian biak nana an hman thin chu a thute kailekin Lengzem hla an phuah a, a thluk pawh an ring nghal thin a ni. “Kaihlek” tih tawngkam pawh hi a phuahtute kamchhuak ni lovin, Kohhran lam tawngkam niin a lang bawk. Tichuan hetiang hla hi Kohhran chuan a do nasa em em a ni.                           Mahni irawm chhuak thu leh hla thate neih hmaa mi kutchhuak thikin, a hrula phuah hi khawvel kalphung a ni ve reng reng a. Chuvangin ‘Kaihlek’ hlate pawh hi nula leh tlangvalte inkar atanga lo chhuak awm reng a ni. Tichuan Mizo Lengzem hla zingah chuan a chhuak hmasa ber niin a hriat theih a. Kum 1920 hma lam te pawh khan a tlanglawn viau tawh awm e.

(b)                    Sap hla thluk rinchhan lengzem hla te :

Hei hi a chi khatna ai hian a dinhmun a sang deuh hret tih theih a ni. A thlukah Sap hla rinchhan a ni a, a thute chu Mizo irawm chhuak a ni thung a. Kum 1926 vel khan a chhuak tanin a lang a. Kum 1928 hnu lamah te chuan Vankhama hla phuahte kha a lar hmasa pawl a ni a. Lalzova te hun, 1940-1943 bawr vel te kha chuan par a chhuang ta hial a tih theih awm e.

(c) Mizo irawm chhuak Lengzem hlate :

A thluk leh a thu Mizo kutchhuak ngalngat a ni hlawm a. Kohhran leh tuma pawi khawih lo, nula leh tlangval inkara induhna leh inhmangaih tawnna thute a fun ber a. Kan chhui dan chuan Laltanpuia, Sialsukin, 1932 kuma a phuah, “Zatlang lawi ang sakhming khuavel kan thang tur hi”, tih hla hi a hmasa ber niin kan hria a. Hetiang hla chi a lo chhuah hnu hi chuan Lengzem hla lamah Mizote tawng san ber hun a lo ni ta a. A chhuak tam tawlh tawlh nghe nghe a. Lengzem hla chi khatna leh chi hnihna  tun laia a chuai deuh hun thleng hian, a chi thumna chi chu a la chhuak zel a. A chhuak tam deuh deuh pawh a ni mai thei.     

Durra hian sap hla thluk rinchhan leh, a Sap hla thute chuan a ngaihtuahna eng emaw chen hruaiin leng mahse, ama originality bo chuang lovin, a hla hi a khalh chhuak thei a, chuvangin a hlu tho kan ti thei awm e.                                                             He hla hian hlutna leh ngaihsan awmna riau a neih chu, hla thu tha a inzep tam hi a ni. Chungte chu : Lungrualna daikawn, enchimloh Thadangi zun, thinlai cham, runlum thai, chul zozam iang, tawnsam tha sei hniang, tha bung dawn tuai, zuna uai, rel thang dawnlo, nemrang puan, zun zama cham, thinlai lunglai kham, hrai tin chawi, annem, tawh chang ni, biah thu hrui ang thlung, khuatlai dawn, a…. a hla pum hian hla thu mawi tak tak a hmang tluan a ni deuh ber mai.                              

      Heng hmingte hian tunge a koh ang aw? Enchimloh Thadangi, Lungrun Ngaihzuali, Chim lo Thabungdawntuaii, Annem-tha-thanghniangi tih te hi!         

      A nih leh he hlaa lang nula hi eng ang hmel pu nge, han chik ve the : “Tleitirah Tleitiri, Thalenga Lengdawni”. Sapho khuan “King of Kings, Lord of Lords” an ti thin lawm ni khah? Tleitir chu engemaw zat an leng siau siau a ni thei e. He hla phuahtu hi chuan chung zinga ‘Tleitiri’ chu a ni, a sawi lan duh bik ni! Zaleng phei chu chhiarsen loh an intheh thil suau suau a ni mahna. He hla siamtu hi zawngin chung zinga ‘Lengdawni’ chu a ni, a phuah chhan bik ni !                                                         

      A heh rawng te chu ‘chul Zozam iang’ a han ti a. A tawnsam pawh ‘thasei hniang’ in a sawi a. A tangnem lah ‘vur anga var’ a ti hial a. Chu ngei chu a ni, ‘a sakhmel a iang awm maw?” a tih tak ni!                                                                        

      He lai hi Durra hian zawhna hmangin a sawifiah mai a ni a. Hetiang hi chhan tura tih kher ni lo, sapin ‘rhetorical question’ an tih ang chi hi a ni zawk a.           

      Chu ‘Tleitiri’ nen chuan ‘lamkawiah’ ‘daikawnah’ an inchhar a. Mahse a zun chu a zam mai ni lovin, a cham zui nghal veng veng a. Thenkhatin zun chu thuk lo deuhah chama an ngai a nih pawhin, he ‘Lengdawni’ hi zawngin ‘thinlai lunglai a kham’ pha hial mai.

      Chutah chuan a la tawp mai lova, Inthlahrung tak chungin, mahse tlangrel dawn zo lo hial hian ‘nemrang puan zawn pui’ a dil a. Tichuan a vawr tawp atan ‘runlum nuthai’ atan a sawm a, ‘hrai tin chawiah’ a thlang ta a. Khua tlai hlau leh dawn chung zelin, Khuanu hnenah hualsak turin a ngen zui ta lawm lawm a ni. He hla phuahtu hi a uang lo hle a. Hei lo liama ‘bumble lover’ ‘perfect artist’ a awm thei dawn chuang em ni?

      Durra hi pa inngaitlawm tak a ni a. A ina tum thum lai kan kawmnaah pawh, kan zawh chin chau tha takin a sawi mai a, amah han intihlan chakna a nei lem lo hle. A chapo lova, eng dinhmun mah hauh a tum bawk lova. A ngainatawm hle a, a zahawm khawo mai.            Mizo Lengzem hla chi thumte zinga a chi hnihna, Sap hla thluk rinchhana Lengzem hla zingah na na na chuan, 1926 kuma Pu Durra Chawngthuin a phuah, “Tleitirah Tleitiri” hi a hmasa berin kan hre ta a ni.                                               

      Zofate zingah hian hla pahnih khat lek phuaha Zoram pum hriat hlawh leh Mizo hla phuah thiamte zinga chhiar tel tling pha an awm nual a. Chung Mizo Minor poets te chu : “Aw Khawngaihtu Pathianin” tih hla phuahtu Chawngkhupa te, “Kalvaria I hmangaihna chuan” tih hla phuahtu Kapruma te; “An va hlu em! Thil nung tinreng” tih phuahtu Chali te; “A chatuan roluah tumin I bei zel ang” tih hla phuahtu Thangvungi te; “Van Zaipawl” hla phuahtu Papuia te; “Aw, Haleluia Lalpa ropui ber” tih hla phuahtu L.Kamlova te; “Damchhungin I thawk thuai ang u” tih hla phuahtu Sialkhawthanga te; “Engmah lo mai a lo ni e” tih hla phuahtu Edena te leh midang thenkhatte an ni a.    

Hei hian phuah tam aiin ‘phuah that’ hian awmze thuk zawk a neihzia a hlut zawk dan a tichiang hle mai.                                                                                                                    

Durra chawngthu (1900- 1988) pawh hian kutchhuak hla tam a nei lo na a, Zofate zinga hla phuahtu pawimawh tak, kumkhuaa kan hriat reng tur zinga mi a tling ngei mai.

Comments

Chhiar hlawh zual

14. R.L. KAMLALA LEH A HLATE R.L. Thanmawia