03. REV. CHHAWNA LEH A HLATE Lal Rinawma


3.     REV. CHHAWNA LEH A HLATE

                  Lal Rinawma



“Chhawna inlarna”  tih hi a lar em avangin, Rev. Chhawna hming hi Zofate zingah hrelo an awm hial awm love. A hming lar chhan ber pawh hei hi a ni a. Hla tha tak tak engemaw zat a phuah na a, hla phuah thiam a nih erawh chu hria an tam lo hle mai thei. Kristian hla tha tak tak a phuah a. Mahse tam tak chu midang phuahah ngaih a ni hlawm. Tuna a hla kan chhui turah pawh hian mi dang hla nia a ngaih a tel nual dawn a ni. Mahse amahin a chanchin a ziaknaa a lung tileng zual, a hmun leh a phuah chhan nen lama a lo ziakte an nih avangin, mi sadai thiat deuh thaw dawn mah se, Rev. Chhawna phuah zingah kan telh tho a ni.

Leh lamah thung chuan a thlahte leh a hla phuah lo la khawmtuten a phuah nia an hriat tam tak erawh chu telh a ni dawn lo va. Chiang taka ngaih chauh kan telh dawn a ni. Chung Rev. Chhawna phuah ngei a ni tih hriat chian ngam te chu hla sawm a ni a. Hengte hi :

1.      Pialral ram nuam ka thlen ve hun chuan

2.     Ngai the, nunna kawng ka buatsaih a ti

3.     Lungngai hmel reng reng a awm lawng

4.     Lungngaihna tui a a lo len lai hian

5.     Aw, Kalvari thing chungah chuan

6.     Hringhniang an liamna thlafam khua chu e

7.     Zan lungngaihthlak Zion pindan chhungah

8.     Lalpan a hmangaihte ram a buatsaih chu

9.     Ka tahna lei hi a ral ang

10.  Rihsang liam hnu ngaiin ka tap khawvelah

Rev. Chhawna hian 1888 khan khawvel eng a rawn hmu tan ve a, ahming pum chu Suakchhawna a ni. A pu chu Rova a ni a, a nu chu Kawlchhingpuii, Lal hmingthang tak Lianphunga khawnbawl upa Lalsikhuma farnu a ni. Vanduaithlak takin Rev. Chhawna hian a Pa a hmu hman lova. Chu mai ni lovin, an unau ah amah chauh a dam lehnghal! Vailian an hlauh avangin a pianna khua Riltui atangin Chumte khuaah an tlan a. Tah chuan a nu hovin an hmeithai ta a ni.         

Engtikah nge Sateek an insawn hriat a ni lova. Inlarna a hmuh tanna leh amah be tuin a biak hmasakna ber pawh Sateekah, amah naupang thingnawi fawm rual a nih laiin a ni. Chuta amah betu chuan chumi kum 13-na ah a nu a thih tir thu a hrilh a, chu chu a thleng dik chiah a. tichuan mihring mihrinna lamah chuan chhungkhat laina nei lo tak, bûl ang reng tak a lo ni ta a. Kum 1911 khan inlarna ang deuh hlekin Kros a hmu a, chuta tang chuan a rilru ah a thi thei tawh lo. Hemi kum atang hian Pathian thu sawi a zir a. 1914 te kha chuan an khuaah Pathian thu awih an la awm mang lova. Mahse 1915 atang khan an lo pung ta deuh a. 1918 khan hrilhlawkna eng eng emaw a dawng a. A nupui tur hmel pawh a hmu lawk a. Chuta chin chu a rilru-ah Pathian rawngbawl lam a lian ta reng a. Hemi kum vek hian Reng ramah Lower Primary passed lo pawh Tirhkohah an duh tih a hria a, a dil ve ta a. An lo la ta hlauh a. Tichuan April 15, 1920 khan Tirhkoh zir leh Lower zir fawm turin a lut ve ta a ni. Tirhkoh hna chu March 8, 1923 khan Serchhipah a thawk tan ta a. Sialhau khuaa a kal tumin inbuan zet loh chuan Pathian thusawi an phal lova. Thusawi a duh si a. Tichuan an duh ang chuan a buan ta a, thu pawh a sawi ta a ni. Chuta a khawhar chuan a hla phuah hmasak ber :

Pialral ram nuam ka thlen ve hun chuan,                                                                      Khawvel boral tur hi ka chhuahsan ang,

tih hi a lo siam ta a ni. November 13, 1924 khan nupuia a nei a, a hming chu Sangkhawli a  ni. Tirhkohah kum 11 lai a tan hnu January 14, 1934 khan Pastorah nemngheh a ni. Kum 1960 khan a pension a. A lo upat deuh hnu hian Tlungvelah a awm a. Zunthlum a vei a, a lu a nain a beng ah thi a lo chhuak bawk a. Tichuan April 22, 1977 khan he khawvel hi a lo chhuahsan ta a ni. Rev. Chhawna hi Pastor a ni na vang vangin, a hlaa a thu hmante hi a Mizo hle a. Tuna a hla kan tarlan 10-ah hian ‘vanram’ tih emaw, ‘van’ tih emaw hi vawi tam a hmang lova. Tun laia ‘vanram’ kan tih mai hi ani chuan ‘Pialrial’ a ti deuh ber a. Hei hi Mizo hla thu a nih vanga hmang nge a nih a, a duh dan ve reng reng hriat a har hle.                 

            A chang chuan ‘ Beramno leh a tlansate an lenna’ tih te, ‘Angelte lai lenna’ tih te, ‘Beram No tuallenna’ tih te, ‘I lenna Zion’ tih te, ‘I siam Eden’ tih te, ‘I buatsaih hmun ropui’ tih te, ‘Khawpui tual nuam’ tih te, ‘Salem thar nuam’ tih te, ‘Chatuan ram mawi’ tih te hi a hman dan a ni a. A hla phuah hmasa ber ah phei chuan ‘vanram’ tih tawngkam hi a hmang lova, ‘Pialral’ ti hlirin a dah a. A ngaihdan chuan pi puten ‘pialral’ an tih leh tunlaia ‘vanram’ kan han tih deuh kher hi a danglam lo niin a lang. Chu chauh a ni lo, a kal kawng pawh hman lai rin dan, thlir dan leh ngaihdan ang chiahin a suangtuah a. Kristian thite thlarau pawh ‘lunglohtui’ in a, ‘hawilopar’ tawn turin a ngai a. Mahse rindan leh ngaihdan thara chuangkai ta fam chuan ‘lunglohtui’ pawh chu khawvel ngaih reh leh theihnghilh nan mai ni lovin, ‘nunna’ tui angin a ngai a. A fa 2-na Sapbela a sunna hla, 1931-a a phuah, ‘Hrinhniang an liamna thlafam khua chu e’, tihah phei chuan Pathian hming emaw, Pathian lampang reng reng a lam ri lova, ‘hawilopar’ thliak a, ‘lunglohtui’ an dawn tur a ngaihtuah zui ngam loh thu kan hmu zawk a ni. A fapa thla riat mi lek chu nu leh pa tel lova an khawsa tur chu a ngaihtuah em em a ni.

Pathian kuta a dah mai lo hi a mak ang reng hle. Lehlamah chuan Rev.Chhawna thil thlir dan Mizo zia a lang chiang hle thung. Kum 1957-a a nupui a sun tuma a phuah leh mai hian hla phuah thiam a nih a nemnghet a. A nupui thi ngei pawh chu vanrama kal ngei tura a ngai na chungin, ‘Rihsang liam’ tiin a sawi tho va. A nupui chenna tur hmun thar chu, ‘khawpui tual nuam’, ‘Salem thar nuam’ leh ‘Chatuan ram mawi’ tiin a sawi na a, a nupui thihna chu ‘van kawngkhar hawng’ ti zawnga sawi lovin, ‘Rihsang liam’ tiin a sawi talh a. Rev. Chhawna hi chuan Mizo pi pute thlarau khawvel ngaihdan leh Kristian ngaihdan hi hmehrem dan a zawng zel niin a lang.Hei hi amahah hmanlai ngaihdan a in tuh ngheh vang emaw, miten Pathian thu an man fiah nan a ti emaw a ni thei ang.

            Rev. Chhawna tuina ber chu Kros thu leh Isua tuarna lam a ni a. A sermon pawh helam hi a tam deuh ber a. A lâm thin a, tawnghriatloh pawhin a zai ve hial a. Chu a tawnghriatloh chu ti hian hla-ah a let ta nih chu! :

                        Aw Kalvari thing chungah chuan,                                                                                                     Ka hreng ropui a au; 
                  Jerusalem, Kanaan ram zawng zawng,                                                                         
              In Lal a ni lawm ni? In lal a ni lawm ni?

tiin. He hla hi rei tak chu Patea phuah nia ngaih a ni a. Mahse Rev.Chhawna record leh ziak ngeiah a phuah niin a tarlang a ni.                                                                                          
 Rev. Chhawna nunphung leh khawvel hman dan kan en chuan a tan zawng khawvel hi “thaler ram ro” leh “buaina” hmun a ni a. Inlarna a hmuh dawn apiang deuhthawin nun hrehawm leh ipik takin a awm thu kan hmu a. Hei vang hi a ni maithei ‘Pialral’ a thlen hlan a nghakhlel thin a. Mahnia a awmkhawhar laiin a Chhandamtu chu awmpui turin a ngen a. Chhandamtu lenna Zion a thlen hma loh chuan a lunggaih leh a tahna te chu a reh dawnin a hre lo.                                                                
 Lehkha zir sang a ni lova. Chuvang chu a ni mait thei, a tawngkam hman dik fel zan lo a awm ve a. Chu chu noun anga verb hman a ngah hle. ‘Hmangaihna’ tih aiah ‘Hmangaih’, ‘Lungngaihna’ tih turah ‘Lungngaih’ tih te a hmang thin. Hei hi syllable siam rem nan a dah nge , a danglamna a thliar lo tih hriat hran a har hle.

            Khawvel hi ‘thlan hmun reh tak’ angin a hmu a.  A hla zawng zawng deuh thaw ah pialral thlen a nghahhlelh thu te, a châk thu te leh a thlen huna a nawm dan tur te a tel deuh zel a. A hla hmasa berah pawh, “Aw ka chak em! Pialral ram nuam’ a ti thlâwt reng a ni. Chu hmunah chuan he khawvela amah anga hrehawm tuar, hliam hnute kha hlim takin an leng ang a. Khawvel hi an rawn ngai tawh dawn lo. Amah ngei pawh hian ‘thlaler, rumna ram’ hi a ngai tawh dawn lo a ni.                                     
           A hla phuah thenkhat atang te chuan vanramah pawh romei te la zam tur leh, pangparte la vul turin a thlir a. Hlobet te pawh hring dup tur angin a ngaihruat a tih theih hial awm e. Heng kan sawi tak atang hian Rev.Chhawna thil thlir dan leh ngaihdan te, a hla phuah thiam dan te a lang awm e. A hlate kan en hian a phuah thiam hle a. Hmanlai Mizote tan pawha hriatthiam leh ngaihthiam awl tak a ni hlawm. Pi pute ngaihdan leh Kristiante thlir dan pawh a inkungkaihtir thiam tha hle a. Rev. Chhawna hla atang hian he ngaihdan panhnih hi engemaw chen chu a hmuh theih nghal a ni. Hla lama a danglam riauna chu, tawnghriatloh hlaa a letling leh, sermon hlaa a siam hi a ni. Hla dangte chu a khawhar leh lunglenin a phuah a ni ber a. A nupui thiha a  phuah ‘Rihsang kan ngaiin’ tih 1957-a mi hi a hla phuah hnuhnung ber a ni a.Tawnghriatloh hlaa let hi chu khawvelah midang an awm kher lovang.

Comments

Chhiar hlawh zual

14. R.L. KAMLALA LEH A HLATE R.L. Thanmawia